u Opštini Kotor, u mjestu Morinj, od 3. oktobra 1991. godine do 18. avgusta 1992. godine, JNA je organizovala Centar za prihvat zarobljenika iz Hrvatske, poznat kao „logor Morinj“, u kojem su u nečovječnim uslovima bile zatvorene 292 osobe iz Dubrovačke regije.

U sudskom procesu koji je započet 2007. godine, a pravosnažno okončan 2013. godine, četiri pripadnika JNA su osuđeni zbog izvršenja krivičnog djela ratni zločin protiv ratnih zarobljenika (čl. 144 KZ SRJ) prema zatvorenicima u tom logoru. Osim krivičnog postupka, sudovi Crne Gore su u parničnim postupcima donijeli i 154 odluke kojima je dosuđena naknada nematerijalne štete žrtvama.

Međutim, sami po sebi, krivični postupci i naknada štete nijesu dovoljni da bi se obezbijedile sve reparacije propisane međunarodnim standardima, da bi se crnogorsko društvo oslobodilo tereta prošlosti, a u regionu došlo do trajnog pomirenja.

Engleski filozof Džordž Santanaja je izjavio „Oni koji se ne sjećaju prošlosti su osuđeni da je ponove“. Inicijativu za podizanje spomen obilježja zatvorenicima logora Morinj, podnosimo s ciljem odavanja počasti svima koji su u ovom logoru u Crnoj Gori bili zlostavljani, ali i sa težnjom da se i na taj način spriječi ponavljanje takvih zločina.

Inicijativu zasnivamo i na sljedećim činjenicama:

Rezolucijom Generalne skupštine Ujedinjenih nacija 60/147, pod nazivom „Osnovna načela o pravu na pravni lijek i reparacije za žrtve teških kršenja međunarodnog prava i ozbiljnih povreda međunarodnog humanitarnog prava“, glava IX, tačka 22, propisano je da reparacije za žrtve uključuju i mjere satisfakcije, među kojima su i “komemoracija i odavanje počasti žrtvama”.

Zakonom o spomen-obilježjima (Službeni list Crne Gore 040/08, 040/11 i 002/17) u članu 1 predviđeno je da se spomen-obilježjima trajno obilježavaju značajni događaji, njeguju ljudski ideali i odaje počast borcima za slobodu, civilnim žrtvama rata i masovnim stradanjima ljudi. Član 4, stav 1, tačka 6 Zakona predviđa da se značajnim događajem smatra događaj koji je od posebnog značaja za određeno područje ili mjesto u Crnoj Gori.

Nadležnost Skupštine Opštine Kotor da donese Program o izgradnji spomen-obilježja (u daljem tesku Program) sadržana je u članu 8 stav 2 Zakona o spomen-obilježjima, prema kojem Program donosi Skupština Opštine uz prethodnu saglasnost organa državne uprave nadležnog za poslove kulture (Ministarstvo kulture).

Zakonom je u članu 14, stav 1, propisano da spomen-obilježje izgradnjom ili postavljanjem spomen-objekta može podići Crna Gora, opština, mjesna zajednica, vjerska zajednica i drugo pravno lice.

Ovom inicijativom, želimo da Sekretarijat za kulturu, sport i društvene djelatnosti Opštine Kotor, te Skupšina Opštine Kotor uvide ne samo lokalni već i nacionalni ali i međunarodni značaj jednog ovakovog spomen-obilježja, te da Skupština sačini nacrt Programa i zatraži od nadležnog Ministarstva da isti odobri, kako bi se otpočelo sa procesom izgradnje.

Podizanjem spomen-obilježja, odala bi se počast svim licima koja su bila lišena slobode u „logoru Morinj“, napravio bi se značajan iskorak ka poboljšanju odnosa između Crne Gore i Hrvatske, a Crna Gora bi, u skladu sa Rezolucijom Ujedinjenih nacija, obezbijedila kontinuirano upečatljivo obrazovanje svog cjelokupnog društva i postala primjer državama u regionu.

Dostavljeno:

1. Sekretarki za kulturu, sport i društvene djelatnosti Opštine Kotor
2. Predsjedniku Skupštine Opštine Kotor
3. Predsjedniku Opštine Kotor
4. Predsjedniku Crne Gore
5. Predsjedniku Vlade Crne Gore
6. Predsjedniku Skupštine Crne Gore
7. Ministru pravde Crne Gore
8. Ministru odbrane Crne Gore
9. 9.Generalni konzulat Republike Hrvatske u Crnoj Gori, Kotor

 25. i 26.oktobra u KSM održale smo susret sa aktivistkinjama iz protesta majki ( Bijelo Polje), svjedokinjama sa ženskog suda (Bijelo Polje i Pljevlja) i aktivistkinjama ŽNVO (Pljevlja, Bijelo Polje, Podgorica)  i Anime ( 15 učesnica)

Cilj: Međusobno podržavanje žena, i psihološka podrška. Osnaživanje i zajedničko promišljanje o temi koja zaokuplja javnost CG i žena , koja utiče na svakodnevnicu žena i koja je sve više prisutna na razne načine u političkom i društvenom životu a to je pitanje militarizma, militarizacije i odgovori iz feminističko –antimilitarističke perspektive.

25. oktobar – Ovu sesiju smo posvetile psihološkoj radionici sa fokusom na samoposmatranje i percepciju kao i na autorefleksiju o „dobicima“ i „gubicima „ na ličnom, porodično-prijateljskom i društvenom planu ...

Atmosfera u grupi je bila  podržavajuća i dobrog raspoloženja zbog susreta nakon dužeg vremena.Procesi autorefleksije su pokrenuti u sigurnom prostoru.

Završen je dan sa prijatnim druženjem, raspravom o aktualnoj  situaciji u zemlji  i zajednička večera.

26. oktobar - Sa radom smo počele u 11 sati uvodnim interaktivnim predavanjem Staše Zajović o osnovnim pojmovima , vezi između miltarizma i paatrijarhata, odlike i manifestacije militarizma... Gledale smo filmove : Jednog dana , Milice Tomić i film Stop oružju Grupe za video aktivizamŽena u crnom . Diskusija je bila burna i inspirativna .

Nakon kratke pauze nastavile smo Drugom sesijom o alternativama militarizmu i militarizaciji . Staša je interaktivnim izlaganjem o ženskom mirovnom pokretu ... Uspjele smo da odgledamo kratke filmove o feminističko- antimilitarističkim akcijama ŽUC-a .Stop kasetnoj municiji (02:02); Vraćamo vam tenk (03:40); Hrana, a ne oružje (03:57); “Solidarnost sa izbeglicama” (2 min.); “Rad, a ne glad, hrana, a ne oružje”(8:02)o ženskom maršu u Beogradu povodom 8. marta 2019. Međunarodnog dana žena; “Pravda za Mariju Lukić’ (3 min.) Što je pokrenulo priču o situaciji u Srbiji sa kasetnom municijom I o odnosu prema izbjeglicama u Crnoj Gori.

Vrlo kratko nas je Staaša upoznala sa temom Klimatska panika kruži svijetom …sa akcentom na antimilitarističku dimenziju pobune protiv klimatskih promjena… za prisutne aktivistkinje ova tema prilično udaljena.

Zajednički ručak I odlazak.

Aktivistkinje Anime su učestvovale u performansu koji je povodom Mjeseca borbe protiv karcionma dojke organizovala NVU Perla , nastala uz Aniiminu podršku kroz trogodišnji program psihosocijalne podrše "Nisi sama".

22.novembra 2019. akivistkinje Anime su posjetile Udrugu Hrvatskih civilnih stradalnika Domovinskog rata grada Dubrovnika sa kojima je uspostavljen odnos preko Zlatka Bagoja koji je bio zatočen u Logoru Morinj i učesnik Animine tribine "Pamtimo" . Aktivisti Udruge su ugostili aktivistkinje i pokazali im sobu u Kulturno- povjesnom muzeju koja je posvećeena stradalima u ratu za Dubrovnik 1991. Pokazali su i Muzej branitelja koji se nalazi na Srđu, brdu iznad Dubrovnika gdje su se vodile nejžešće bitke za odbranu grada.

Posjeta se odvija u sklopu Animinog projekta " U naše ime - Logor Morinj" koji finansira MANS koji ima za cilj pokretanje inicijative za obilježavanje mjesta zločina u Morinju. U Crnoj Gori su za taj zločin pravosnažno su osuđene četiri osobe , neposredni izvršioci, dok su odgovorni za osnivanje takvog logora i za naređivanje u njemu ostali nepoznati i nekažnjeni.  

 Povodom 28. godina od formiranja Logora Morinj ( 3.oktobar 1991) aktivistkinje Anime su organizovale tribinu "Pamtimo" u KC Nikola Đurković u Kotoru. Na tribini se govorilo o značaju kulture sjećanja i tranzicionoj pravdi, o utiscima iz rada na istraživanju znanja i stavova odgovornih u lokalnoj upravi a značaju tribine je doprinijelo svjedočenje Zlatka Bagoja koji je bio zatočen u logoru 72 dana i trpio nezamisivu torturu o kojoj je na tribini svjedočio i o tome kako je on jedini koji je odlučio da dođe u Kotor dok ostali zatočenici zbog preživjelih patnji i straha to ne žele da urade. 

Ova tribina je mogla da da veći doprinos pomirenju da rukovdstvo Kotora, kao i  građanstvo Kotora ima više svijesti o zločinu koji je činjen u naše ime i želje da se taj zločin nikome ne ponovi.

Anima će, kao i svake godine obilježiti 3.oktobar , dan kada je formiran Logor Morinj performansom PAMTIMO na Trgu od oružja i tribinom u KC Nikola Đurković u Kotoru. 

POZIVNICA  ZA JAVNU TRIBINU  “ PAMTIMO LOGOR MORINJ “

                   ANIMA - Centar za žensko i mirovno obrazovanje Kotor povodom 28 godina od formiranja Logora Morinj organizuje tribinu  pod nazivom “Pamtimo Logor Morinj” 3.oktobra u 18h u mulitimedijalnoj sali KC “Nikola Đurković” Kotor .

                   U Opštini Kotor, u Morinju je u periodu od 3.oktobra 1991. do 2.jula 1992. bio Sabirni centar za zarobljenike, poznat kao Logor Morinj, u kojem je boravilo 292(320) osoba iz Dubrovačke regije. U sudskom procesu  osudjeni su građani Kotora za  organizovani sistem zlostavljanja zarobljenika. Sudovi Crne Gore su donijeli 154 odluke kojima je dosuđeno  1.485.510 eura finansijske nadoknade oštećenima. Iako su u ovom ratnom zločinu sprovedeni krivični postupci i izvršena reparacija štete žrtvama taj proces nije dovoljan da bi se jedna zajednica oslobodila tereta prošlosti i društvo ozdravilo (iscijelilo).

                 ANIMA kontinuirano godinama podsjeća javnost Kotora na zločin koji se desio na teritoriji opštine. Od maja mjeseca 2019e sprovodi projekat “ U naše ime – Logor Morinj” čiji je cilj  ispitivanje znanja o ovom zločinu, preuzimanje odgovornosti i dostojanstveno obilježavanje mjesta zločina kako bi se istina znala i da se slično ne bi ponovilo. Ovom tribinom želimo da upoznamo javnost sa činjenicama vezanim za ovaj zločin  i rezultatima projekta.

                   Pozivamo Vas da svojim prisustvom date doprinos procesu suočavanja sa prošlošću u Crnoj Gori i razvoju kulture mira u Kotoru.

Aktivistkinje Anime 

 25. septembra u 15 sati  u pres centru hotela Bijela Rada" u Bijelom Polju održana je prezenmtacija knjige "Glas sa pločnika", koju je organizovala Rosnda Peković. 

Na prezentaciji se govorilo o protestima majki i mogućnostima organizovanja ženskog otpora u Crnoj Gori.

Upoznati su lokalni mediji koji su izvještavali o ovom događaju kao i pordal kodex.me na kome se može opširno pročitati o prezentaciji.

Prezentacije knjige u Nikšiću, Podgorici i Bijelom Polju finansijski je podžao Mediteran fond.

25. septembra u 12 sati nastavljena je grupa "Nisi sama" podrške ženama koje su u procesu liječenja od kancerau Bijelom Polju. Grupa se održava jedanput mjesečno kao grupa psihološke podrške. Grupu vodi Ljupka Kovačević

19.septembra je nastavljen rad - radionice,  grupe psihološke podrške ženama koje su u procesu liječenja od kancera. Fokus je usmjeren na osposobljavanje njihove novoformirane NVO Perla . Radionice se odviaju dva puta mjesečno, utorkom od 18 sati u KSM ( KUća slobodne misli).

radionice vodi: Ljupka KOvačević i Ivana Mihović

 14,15,16. septembra 2019. aktivistkinje Anime Verica i Ljupka bile su u posjeti svjedokinjama sa ženskog suda iz BiH , Suvade Selimović ( selo Đulići) i Šahe Hrustić (selo Klisa) opština Zvornik. Sa prostora opštine Zvornik 5000 ljudi je tokom 1992. iseljeno a 1.06.1992. nakon odvajanja od porodica ubijeno 700 muškaraca. Danas su to sela u kojima domaćinstva vode žene. Žene su se vratila iz izbjeglištva sa djecom, obnovile kuće i izškolovale djecu.Danas su to odrasli i odgovorni ljudi od kojih je mali broj ostao na selu. Ogromna je bila borba ovih žena da to ostvare: radile su na zemlji, plele , kukičale, vezle ali  zahvaljujući NVO Anima koju vodi Suvada solidarno dijelile nevolje i radosti i još uvijek se okupljaju, redovno, jedanput sedmično u njihovom prostoru. Bila nam je čast i izuzetno zadovoljstvo da budemo sa njima 15.septembra u 12. sati, da se upoznamo i družimo. Ugostile su nas tako da ćemo o tome pričati danima a još je značajnije što je to njihov uobičajeni ritual , da sve ponešto spreme i da zajedno ručaju. 

veličanstven je otpor, rad i trud ovih žena da uljepšaju svijet u učine ga boljim mjestom. Đulići i Klisa su mjesta koja bi bilo neophodno obići da se razumije destrukcija i razaranje koje napravi rat, naročito rat koji je obilježen nacionalizmom ali i moć žena da obnove i sačuvaju život i radost. Žene koje smo upoznale su sve životno mudre, tople i solidarne. Spremaju se na putovanja jer smatraju da je došlo vrijeme i za njihovo odmaranje i upoznavanje svijeta izvan njihovih sela , a njihova sela su primjer ljepote zajednice.

  Jesenji sastanak Mreže Žena u crnom održan je 12,13,14. septembra 2019. u Vrnjačkoj banji.

Ovaj skup je  je bio posvećen  prvenstveno militarizmu.  Militarizam, militarizacija – alternative- O militarizmu na institucionalnom nivou – vidljivim manifestacijama militarizma; o militarizaciji – procesu prenošenja vojničkih vrednosti na sve sfere života (poslušnost, autoritarnost, kontrola putem straha, proizvodnja neprijatelja, homogenizacija (ideološka, etničko-rasna, seksualna); militarizacija u obrazovnom sistemu; seksistički udar na neposlušne žene (blaćenje i žigosanje ’izdajnica’); ratnohuškačka propaganda u medijima, militarističko-klerikalna propaganda i praksa…

Alternative - demilitarizacija na institucionalnom nivou, demilitarizacija svesti, solidarnost, antimilitarističko-feminističke inicijative..

Na sesijama su govorile aktivistkinje iz regiona( Slovenija, Hrvatska, BiH, Srbija, Crna Gora) i aktivistkinje Žena u Crnom iz Španije i Italije, Liza Morgentini kao i aktivistkinja iz Turske.

Teme koje su izlagane i diskutovane:  Militarizam i alternative , predavačica Konća Martin, Militarizacija i demilitarizacija u raznim kontekstima – međunarodni nivo,Militarizacija i demilitarizacija – regionalni nivo,Bauk nezadovoljstva kruži Evropom – Evropa na ulicama”, Na Balkanu vri, Demilitarizacija svesti? O protestnim pokretima u Evropi i šire... (iskustva, uticaj, pouke...), Antimilitaristički feministički otpor – angažovana umetnost .

Bilo je prostora i za predstavljanje knjiga i za poetsko veče – Vavilonia Marine Cvetajeve, za filmove Grupe za video aktivizam , za omaž umrlim drugovima i drugaricama  i za feminističku žurku.

Iz Anime su aktivno učestvovale Verica Mirović i Ljupka Kovačević

Saopštenje povodom pretnji upućenih aktivistkinjama Impulsa,

nakon fotografije sa zastavom duginih boja

Tokom šestog Festivala ženskog prijateljstva u organizaciji Udruženja građana Impuls iz Tutina, došlo je do ugrožavanja bezbednosti učesnica Festivala, kao i do ozbiljnog narušavanja njihovih ljudskih prava.

Naime, za drugi dan Festivala, 3 avgust 2019. planiran je aktivnosti javni performans protiv nasilja nad ženama. Kao i prethodnih godina performans je uredno prijavljen policiji, a organi-zatorke su obavile sve neophodne logističke pripreme kako bi planirana akcija protekla u naj-boljem redu. Međutim, ranije istog dana, došlo je do organizovane kampanje na društvenim mrežama koja je ugrozila bezbednost učesnica akcije. Prema saznanjima organizatorki, aktivisti nekoliko političkih partija, kao i verski aktivsti želeli su da koordinisanom akcijom spreče održavanje performansa protiv nasilja nad ženama, koji je u javnosti okarakterisan kao „gej parada u Tutinu“. Do ovakvog tumačenje organizatori hajke na Festival ženskog prijateljstva, došli su izjednačavanjem mirovne zastave i zastave LGBT pokreta. Obe zastave su duginih boja, ali je na mirovnoj ispisana reč Peace što znači Mir. Upravo takvu zastavu na jednoj od fotografija sa prošlogodišnjeg performansa drži predsednica UG Impuls, Dženeta Agović, dok se pored nje nalaze još dve aktivistkinje. Ova fotografija je preuzeta sa Fejsbuk strane Impulsa i podeljena na društvenim mrežama uz komentare: U ime svih Tutinaca se ograđujem od ovih bestidnica i proklinjem što nam sramotu o vrat okačiše, Dopuštamo ovu sramotu, Alah da sačuva samo, Ne u mom gradu, Tutinom krv će liti gej parade neće biti i drugi. Performans je uprkos pretnjama održan uz evidentno pristustvo policije. Nakon završenog peformansa primećeno je da jedan od posmatrača prati i snima kamerom učesnice Festivala nazivajući ih bestidnicama. Aktivistkinja Impulsa upozorila je o tome policiju, ali je uprkos tome snimak objavljen na društvenim mrežama. Istim povodom, vlasnik restorana Ras na Pazarištu (nedaleko od Novog Pazara) zabranio je učesnicama Festivala da dođu na unapred ugovorenu večeru rečima da je „LGBT osobama zabranjen pristup u restoran Ras“.

Organizatorke i učesnice Festivala ženskog prijateljstva ovakve napade vide kao flagrantno kršenje Ustava i zakona Republike Srbije, ali i kao još jednu akciju zastrašivanja aktiviskinja za ljudska prava u Srbiji. Od nadležnih institucija, posebno od Odeljenja za visokotehnološki kriminal, očekujemo da će preuzeti sve neophodne mere kako bi se inicijatori pretnji identifikovali i procesuirali shodno postojećim zakonima.

U Tutinu, 05. avgust 2019.

Ovaj dopis je poslat sledećim državnim institucijama:

Kabinetu predsedniku Republike Srbije

Kabinetu predsednice Vlade Republike Srbije

Predsednici Skupštine Srbije

Kabinetu ministra unutrašnjih poslova

Zaštitniku građana

Poverenici za zaštitu ravnopravnosti

Misija OESCE u Srbiji

Specijalnom izvestiocu Ujedinjenih nacija za zaštitu braniteljki ljudskih prava